अथर्ववेद काण्ड 12

(12,1।1अ) सत्यं बृहद् ऋतम् उग्रं दीक्षा तपो ब्रह्म यज्ञः पृथिवीं धारयन्ति|
(12,1।1च्) सा नो भूतस्य भव्यस्य पत्न्य् उरुं लोकं पृथिवी नः कृणोतु ||1||

(12,1।2अ) असंबाधं मध्यतो मानवानां यस्या उद्वतः प्रवतः समं बहु|
(12,1।2च्) नानावीर्या ओषधीर् या बिभर्ति पृथिवी नः प्रथतां राध्यतां नः ||2||

(12,1।3अ) यस्यां समुद्र उत सिन्धुर् आपो यस्याम् अन्नं कृष्टयः संबभूवुः|
(12,1।3च्) यस्याम् इदं जिन्वति प्राणद् एजत् सा नो भूमिः पूर्वपेये दधातु ||3||

(12,1।4अ) यस्याश् चतस्रः प्रदिशः पृथिव्या यस्याम् अन्नम् कृष्टयः संबभूवुः|
(12,1।4च्) या बिभर्ति बहुधा प्राणद् एजत् सा नो भूमिर् गोष्व् अप्य् अन्ने दधातु ||4||

(12,1।5अ) यस्यां पूर्वे पूर्वजना विचक्रिरे यस्यां देवा असुरान् अभ्यवर्तयन्|
(12,1।5च्) गवाम् अश्वानां वयसश् च विष्ठा भगं वर्चः पृथिवी नो दधातु ||5||

(12,1।6अ) विश्वंभरा वसुधानी प्रतिष्ठा हिरण्यवक्षा जगतो निवेशनी|
(12,1।6च्) वैश्वानरं बिभ्रती भूमिर् अग्निम् इन्द्रऋषभा द्रविणे नो दधातु ||6||

(12,1।7अ) यां रक्षन्त्य् अस्वप्ना विश्वदानीं देवा भूमिं पृथिवीम् अप्रमादम्|
(12,1।7च्) सा नो मधु प्रियं दुहाम् अथो उक्षतु वर्चसा ||7||

(12,1।8अ) यार्णवे ‘धि सलिलम् अग्र आसीत् यां मायाभिर् अन्वचरन् मनीषिणः|
(12,1।8च्) यस्या हृदयं परमे व्योमन्त् सत्येनावृतम् अमृतं पृथिव्याः|
(12,1।8ए) सा नो भूमिस् त्विषिं बलं राष्ट्रे दधातूत्तमे ||8||

(12,1।9अ) यस्याम् आपः परिचराः समानीर् अहोरात्रे अप्रमादं क्षरन्ति|
(12,1।9च्) सा नो भूमिर् भूरिधारा पयो दुहाम् अथो उक्षतु वर्चसा ||9||

(12,1।10अ) याम् अश्विनाव् अमिमातां विष्णुर् यस्यां विचक्रमे|
(12,1।10च्) इन्द्रो यां चक्र आत्मने ‘नमित्रां शचीपतिः|
(12,1।10ए) सा नो भूमिर् वि सृजतां माता पुत्राय मे पयः ||10|| {1}

(12,1।11अ) गिरयस् ते पर्वता हिमवन्तो ‘रण्यं ते पृथिवि स्योनम् अस्तु|
(12,1।11च्) बभ्रुं कृष्णां रोहिणीं विश्वरूपां ध्रुवां भूमिं पृथिवीम् इन्द्रगुप्ताम्|
(12,1।11ए) अजीतो ‘हतो अक्षतो ‘ध्य् अष्ठाम् पृथिवीम् अहम् ||11||

(12,1।12अ) यत् ते मध्यं पृथिवि यच् च नभ्यं यास् त ऊर्जस् तन्वः संबभूवुः|
(12,1।12च्) तासु नो धेह्य् अभि नः पवस्व माता भूमिः पुत्रो अहं पृथिव्याः पर्जन्यः पिता स उ नः पिपर्तु ||12||

(12,1।13अ) यस्यां वेदिं परिगृह्णन्ति भूम्यां यस्यां यज्ञं तन्वते विश्वकर्माणः|
(12,1।13च्) यस्यां मीयन्ते स्वरवः पृथिव्याम् ऊर्ध्वाः शुक्रा आहुत्याः पुरस्तात्|
(12,1।13ए) सा नो भूमिर् वर्धयद् वर्धमाना ||13||

(12,1।14अ) यो नो द्वेषत् पृथिवि यः पृतन्याद् यो ‘भिदासान् मनसा यो वधेन|
(12,1।14च्) तं नो भूमे रन्धय पूर्वकृत्वरि||14||

(12,1।15अ) त्वज् जातास् त्वयि चरन्ति मर्त्यास् त्वं बिभर्षि द्विपदस् त्वं चतुष्पदः|
(12,1।15च्) तवेमे पृथिवि पञ्च मानवा येभ्यो ज्योतिर् अमृतं मर्त्येभ्य उद्यन्त् सूर्यो रश्मिभिर् आतनोति ||15||

(12,1।16अ) ता नः प्रजाः सं दुह्रतां समग्रा वाचो मधु पृथिवि धेहि मह्यम् ||16||

(12,1।17अ) विश्वस्वं मातरम् ओषधीनां ध्रुवां भूमिं पृथिवीं धर्मणा धृताम्|
(12,1।17च्) शिवां स्योनाम् अनु चरेम विश्वहा ||17||

(12,1।18अ) महत् सधस्थं महती बभूविथ महान् वेग एजथुर् वेपथुष् टे|
(12,1।18च्) महांस् त्वेन्द्रो रक्षत्य् अप्रमादम्|
(12,1।18ए) सा नो भूमे प्र रोचय हिरण्यस्येव संदृशि मा नो द्विक्षत कश् चन ||18||

(12,1।19अ) अग्निर् भूम्याम् ओषधीष्व् अग्निम् आपो बिभ्रत्य् अग्निर् अश्मसु|
(12,1।19च्) अग्निर् अन्तः पुरुषेषु गोष्व् अश्वेष्व् अग्नयः ||19||

(12,1।20अ) अग्निर् दिव आ तपत्य् अग्नेर् देवस्योर्व् अन्तरिक्षम्|
(12,1।20च्) अग्निं मर्तास इन्धते हव्यवाहं घृतप्रियम् ||20|| {2}

(12,1।21अ) अग्निवासाः पृथिव्य् असितज्ञूस् त्विषीमन्तं संशितं मा कृणोतु ||21||

(12,1।22अ) भूम्यां देवेभ्यो ददति यज्ञं हव्यम् अरंकृतम्|
(12,1।22च्) भूम्यां मनुष्या जीवन्ति स्वधयान्नेन मर्त्याः|
(12,1।22ए) सा नो भूमिः प्राणम् आयुर् दधातु जरदष्टिं मा पृथिवी कृणोतु ||22||

(12,1।23अ) यस् ते गन्धः पृथिवि संबभूव यं बिभ्रत्य् ओषधयो यम् आपः|
(12,1।23च्) यं गन्धर्वा अप्सरसश् च भेजिरे तेन मा सुरभिं कृणु मा नो द्विक्षत कश् चन ||23||

(12,1।24अ) यस् ते गन्धः पुष्करम् आविवेश यं संजभ्रुः सूर्याया विवाहे|
(12,1।24च्) अमर्त्याः पृथिवि गन्धम् अग्रे तेन मा सुरभिं कृणु मा नो द्विक्षत कश् चन ||24||

(12,1।25अ) यस् ते गन्धः पुरुषेषु स्त्रीषु पुंसु भगो रुचिः|
(12,1।25च्) यो अश्वेषु वीरेषु यो मृगेषूत हस्तिषु|
(12,1।25ए) कन्यायां वर्चो यद् भूमे तेनास्मां अपि सं सृज मा नो द्विक्षत कश् चन ||25||

(12,1।26अ) शिला भूमिर् अश्मा पांसुः सा भूमिः संधृता धृता|
(12,1।26च्) तस्यै हिरण्यवक्षसे पृथिव्या अकरं नमः ||26||

(12,1।27अ) यस्यां वृक्षा वानस्पत्या ध्रुवास् तिष्ठन्ति विश्वहा|
(12,1।27च्) पृथिवीं विश्वधायसं धृताम् अछावदामसि ||27||

(12,1।28अ) उदीराणा उतासीनास् तिष्ठन्तः प्रक्रामन्तः|
(12,1।28च्) पद्भ्यां दक्षिणसव्याभ्यां मा व्यथिष्महि भूम्याम् ||28||

(12,1।29अ) विमृग्वरीं पृथिवीम् आ वदामि क्षमां भूमिं ब्रह्मणा वावृधानाम्|
(12,1।29च्) ऊर्जं पुष्टं बिभ्रतीम् अन्नभागं घृतं त्वाभि नि षीदेम भूमे ||29||

(12,1।30अ) शुद्धा न आपस् तन्वे क्षरन्तु यो नः सेदुर् अप्रिये तं नि दध्मः|
(12,1।30च्) पवित्रेण पृथिवि मोत् पुनामि ||30|| {3}

(12,1।31अ) यास् ते प्राचीः प्रदिशो या उदीचीर् यास् ते भूमे अधराद् याश् च पश्चात्|
(12,1।31च्) स्योनास् ता मह्यं चरते भवन्तु मा नि पप्तं भुवने शिश्रियाणः ||31||

(12,1।32अ) मा नः पश्चान् मा पुरस्तान् नुदिष्ठा मोत्तराद् अधराद् उत|
(12,1।32च्) स्वस्ति भूमे नो भव मा विदन् परिपन्थिनो वरीयो यावया वधम् ||32||

(12,1।33अ) यावत् ते ‘भि विपश्यामि भूमे सूर्येण मेदिना|
(12,1।33च्) तावन् मे चक्षुर् मा मेष्टोत्तरामुत्तरां समाम् ||33||

(12,1।34अ) यच् छयानः पर्यावर्ते दक्षिणं सख्यम् अभि भूमे पार्श्वम् उत्तानास् त्वा प्रतीचीं यत् पृष्टीभिर् अधिशेमहे|
(12,1।34च्) मा हिंसीस् तत्र नो भूमे सर्वस्य प्रतिशीवरि ||34||

(12,1।35अ) यत् ते भूमे विखनामि क्षिप्रं तद् अपि रोहतु|
(12,1।35च्) मा ते मर्म विमृग्वरि मा ते हृदयम् अर्पिपम् ||35||

(12,1।36अ) ग्रीष्मस् ते भूमे वर्षाणि शरद् धेमन्तः शिशिरो वसन्तः|
(12,1।36च्) ऋतवस् ते विहिता हायनीर् अहोरात्रे पृथिवि नो दुहाताम् ||36||

(12,1।37अ) याप सर्पं विजमाना विमृग्वरी यस्याम् आसन्न् अग्नयो ये अप्स्व् अन्तः|
(12,1।37च्) परा दस्यून् ददती देवपीयून् इन्द्रं वृणाना पृथिवी न वृत्रम् शक्राय दध्रे वृषभाय वृष्णे ||37||

(12,1।38अ) यस्यां सदोहविर्धाने यूपो यस्यां निमीयते|
(12,1।38च्) ब्रह्माणो यस्याम् अर्चन्त्य् ऋग्भिः साम्ना यजुर्विदः युज्यन्ते यस्याम् ऋत्विजः सोमम् इन्द्राय पातवे ||38||

(12,1।39अ) यस्यां पूर्वे भूतकृत ऋषयो गा उदानृचुः|
(12,1।39च्) सप्त सत्रेण वेधसो यज्ञेन तपसा सह ||39||

(12,1।40अ) सा नो भूमिर् आ दिशतु यद् धनं कामयामहे|
(12,1।40च्) भगो अनुप्रयुङ्क्ताम् इन्द्र एतु पुरोगवः ||40|| {4}

(12,1।41अ) यस्यां गायन्ति नृत्यन्ति भूम्यां मर्त्या व्यैलबाः|
(12,1।41च्) युध्यन्ते यस्याम् आक्रन्दो यस्याम् वदति दुन्दुभिः|
(12,1।41ए) सा नो भूमिः प्र णुदतां सपत्नान् असपत्नं मा पृथिवी कृणोतु ||41||

(12,1।42अ) यस्याम् अन्नं व्रीहियवौ यस्या इमाः पञ्च कृष्टयः|
(12,1।42च्) भूम्यै पर्जन्यपत्न्यै नमो ‘स्तु वर्षमेदसे ||42||

(12,1।43अ) यस्याः पुरो देवकृताः क्षेत्रे यस्या विकुर्वते|
(12,1।43च्) प्रजापतिः पृथिवीं विश्वगर्भाम् आशामाशां रण्यां नः कृणोतु ||43||

(12,1।44अ) निधिं बिभ्रती बहुधा गुहा वसु मणिं हिरण्यं पृथिवी ददातु मे|
(12,1।44च्) वसूनि नो वसुदा रासमाना देवी दधातु सुमनस्यमाना ||44||

(12,1।45अ) जनं बिभ्रती बहुधा विवाचसं नानाधर्माणं पृथिवी यथौकसम्|
(12,1।45च्) सहस्रं धारा द्रविणस्य मे दुहां ध्रुवेव धेनुर् अनपस्फुरन्ती ||45||

(12,1।46अ) यस् ते सर्पो वृश्चिकस् तृष्टदंश्मा हेमन्तजब्धो भृमलो गुहा शये|
(12,1।46च्) क्रिमिर् जिन्वत् पृथिवि यद्यद् एजति प्रावृषि तन् नः सर्पन् मोप सृपद् यच् छिवं तेन नो मृढ ||46||

(12,1।47अ) ये ते पन्थानो बहवो जनायना रथस्य वर्त्मानसश् च यातवे|
(12,1।47च्) यैः संचरन्त्य् उभये भद्रपापास् तं पन्थानं जयेमानमित्रम् अतस्करं यच् छिवं तेन नो मृढ ||47||

(12,1।48अ) मल्वं बिभ्रती गुरुभृद् भद्रपापस्य निधनं तितिक्षुः|
(12,1।48च्) वराहेण पृथिवी संविदाना सूकराय वि जिहीते मृगाय ||48||

(12,1।49अ) ये त आरण्याः पशवो मृगा वने हिताः सिंहा व्याघ्राः पुरुषादश् चरन्ति|
(12,1।49च्) उलं वृकं पृथिवि दुछुनाम् इत ऋक्षीकां रक्षो अप बाधयास्मत् ||49||

(12,1।50अ) ये गन्धर्वा अप्सरसो ये चारायाः किमीदिनः|
(12,1।50च्) पिशाचान्त् सर्वा रक्षांसि तान् अस्मद् भूमे यावय ||50|| {5}

(12,1।51अ) यां द्विपादः पक्षिणः संपतन्ति हंसाः सुपर्णाः शकुना वयांसि|
(12,1।51च्) यस्यां वातो मातरिश्वेयते रजांसि कृण्वंश् च्यावयंश् च वृक्षान्|
(12,1।51ए) वातस्य प्रवाम् उपवाम् अनु वात्य् अर्चिः ||51||

(12,1।52अ) यस्यां कृष्णम् अरुणं च संहिते अहोरात्रे विहिते भूम्याम् अधि|
(12,1।52च्) वर्षेण भूमिः पृथिवी वृतावृता सा नो दधातु भद्रया प्रिये धामनिधामनि ||52||

(12,1।53अ) द्यौश् च म इदं पृथिवी चान्तरिक्षं च मे व्यचः|
(12,1।53च्) अग्निः सूर्य आपो मेधां विश्वे देवाश् च सं ददुः ||53||

(12,1।54अ) अहम् अस्मि सहमान उत्तरो नाम भूम्याम्|
(12,1।54च्) अभीषाढ् अस्मि विश्वाषाढ् आशामाशां विषासहिः ||54||

(12,1।55अ) अदो यद् देवि प्रथमाना पुरस्ताद् देवैर् उक्ता व्यसर्पो महित्वम्|
(12,1।55च्) आ त्वा सुभूतम् अविशत् तदानीम् अकल्पयथाः प्रदिशश् चतस्रः ||55||

(12,1।56अ) ये ग्रामा यद् अरण्यं याः सभा अधि भूम्याम्|
(12,1।56च्) ये संग्रामाः समितयस् तेषु चारु वदेम ते ||56||

(12,1।57अ) अश्व इव रजो दुधुवे वि तान् जनान् य आक्षियन् पृथिवीं याद् अजायत|
(12,1।57च्) मन्द्राग्रेत्वरी भुवनस्य गोपा वनस्पतीनां गृभिर् ओषधीनाम् ||57||

(12,1।58अ) यद् वदामि मधुमत् तद् वदामि यद् ईक्षे तद् वनन्ति मा|
(12,1।58च्) त्विषीमान् अस्मि जूतिमान् अवान्यान् हन्मि दोधतः ||58||

(12,1।59अ) शन्तिवा सुरभिः स्योना कीलालोध्नी पयस्वती|
(12,1।59च्) भूमिर् अधि ब्रवीतु मे पृथिवी पयसा सह ||59||

(12,1।60अ) याम् अन्वैछद् धविषा विश्वकर्मान्तर् अर्णवे रजसि प्रविष्टाम्|
(12,1।60च्) भुजिष्यं पात्रं निहितं गुहा यद् आविर् भोगे अभवन् मातृमद्भ्यः ||60||

(12,1।61अ) त्वम् अस्य् आवपनी जनानाम् अदितिः कामदुघा पप्रथाना|
(12,1।61च्) यत् त ऊनं तत् त आ पूरयाति प्रजापतिः प्रथमजा ऋतस्य ||61||

(12,1।62अ) उपस्थास् ते अनमीवा अयक्ष्मा अस्मभ्यं सन्तु पृथिवि प्रसूताः|
(12,1।62च्) दीर्घं न आयुः प्रतिबुध्यमाना वयं तुभ्यं बलिहृतः स्याम ||62||

(12,1।63अ) भूमे मातर् नि धेहि मा भद्रया सुप्रतिष्ठितम्|
(12,1।63च्) संविदाना दिवा कवे श्रियां मा धेहि भूत्याम् ||63|| {6}

(12,2।1अ) नढम् आ रोह न ते अत्र लोक इदं सीसं भागधेयं त एहि|
(12,2।1च्) यो गोषु यक्ष्मः पुरुषेषु यक्ष्मस् तेन त्वं साकम् अधराङ् परेहि ||1||

(12,2।2अ) अघशंसदुःशंसाभ्यां करेणानुकरेण च|
(12,2।2च्) यक्ष्मं च सर्वं तेनेतो मृत्युं च निर् अजामसि ||2||

(12,2।3अ) निर् इतो मृत्युं निरृतिं निर् अरातिम् अजामसि|
(12,2।3च्) यो नो द्वेष्टि तम् अद्ध्य् अग्ने अक्रव्याद् यम् उ द्विष्मस् तम् उ ते प्र सुवामसि ||3||

(12,2।4अ) यद्य् अग्निः क्रव्याद् यदि वा व्याघ्र इमं गोष्ठं प्रविवेशान्योकाः|
(12,2।4च्) तं माषाज्यं कृत्वा प्र हिणोमि दूरं स गछत्व् अप्सुषदो ‘प्य् अग्नीन् ||4||

(12,2।5अ) यत् त्वा क्रुद्धाः प्रचक्रुर् मन्युना पुरुषे मृते|
(12,2।5च्) सुकल्पम् अग्ने तत् त्वया पुनस् त्वोद् दीपयामसि ||5||

(12,2।6अ) पुनस् त्वादित्या रुद्रा वसवः पुनर् ब्रह्मा वसुनीतिर् अग्ने|
(12,2।6च्) पुनस् त्वा ब्रह्मणस् पतिर् आधाद् दीर्घायुत्वाय शतशारदाय ||6||

(12,2।7अ) यो अग्निः क्रव्यात् प्रविवेश नो गृहम् इमं पश्यन्न् इतरं जातवेदसम्|
(12,2।7च्) तं हरामि पितृयज्ञाय दूरं स घर्मम् इन्धां परमे सधस्थे ||7||

(12,2।8अ) क्रव्यादम् अग्निं प्र हिणोमि दूरम् यमराज्ञो गछतु रिप्रवाहः|
(12,2।8च्) इहायम् इतरो जातवेदा देवो देवेभ्यो हव्यं वहतु प्रजानन् ||8||

(12,2।9अ) क्रव्यादम् अग्निम् इषितो हरामि जनान् दृंहन्तं वज्रेण मृत्युम्|
(12,2।9च्) नि तं शास्मि गार्हपत्येन विद्वान् पितॄणां लोके ‘पि भागो अस्तु ||9||

(12,2।10अ) क्रव्यादम् अग्निं शशमानम् उक्थ्यं प्र हिणोमि पथिभिः पितृयाणैः|
(12,2।10च्) मा देवयानैः पुनर् आ गा अत्रैवैधि पितृषु जागृहि त्वम् ||10|| {7}

(12,2।11अ) सम् इन्धते संकसुकं स्वस्तये शुद्धा भवन्तः शुचयः पावकाः|
(12,2।11च्) जहाति रिप्रम् अत्य् एन एति समिद्धो अग्निः सुपुना पुनाति ||11||

(12,2।12अ) देवो अग्निः संकसुको दिवस् पृष्ठान्य् आरुहत्|
(12,2।12च्) मुच्यमानो निर् एणसो ‘मोग् अस्मां अशस्त्याः ||12||

(12,2।13अ) अस्मिन् वयं संकसुके अग्नौ रिप्राणि मृज्महे|
(12,2।13च्) अभूम यज्ञियाः शुद्धाः प्र ण आयूंषि तारिषत् ||13||

(12,2।14अ) संकसुको विकसुको निरृथो यश् च निस्वरः|
(12,2।14च्) ते ते यक्ष्मं सवेदसो दूराद् दूरम् अनीनशन् ||14||

(12,2।15अ) यो नो अश्वेषु वीरेषु यो नो गोष्व् अजाविषु|
(12,2।15च्) क्रव्यादं निर् णुदामसि यो अग्निर् जनयोपनः ||15||

(12,2।16अ) अन्येभ्यस् त्वा पुरुषेभ्यो गोभ्यो अश्वेभ्यस् त्वा|
(12,2।16च्) निः क्रव्यादं नुदामसि यो अग्निर् जीवितयोपनः ||16||

(12,2।17अ) यस्मिन् देवा अमृजत यस्मिन् मनुष्या उत|
(12,2।17च्) तस्मिन् घृतस्तावो मृष्ट्वा त्वम् अग्ने दिवं रुह ||17||

(12,2।18अ) समिद्धो अग्न आहुत स नो माभ्यपक्रमीः|
(12,2।18च्) अत्रैव दीदिहि द्यवि ज्योक् च सूर्यं दृशे ||18||

(12,2।19अ) सीसे मृढ्ढ्ह्वं नढे मृढ्ढ्ह्वम् अग्नौ संकसुके च यत्|
(12,2।19च्) अथो अव्यां रामायां शीर्षक्तिम् उपबर्हणे ||19||

(12,2।20अ) सीसे मलं सादयित्वा शीर्षक्तिम् उपबर्हणे|
(12,2।20च्) अव्याम् असिक्न्यां मृष्ट्वा शुद्धा भवत यज्ञियाः ||20|| {8}

(12,2।21अ) परं मृत्यो अनु परेहि पन्थां यस् त एष इतरो देवयानात्|
(12,2।21च्) चक्षुष्मते शृण्वते ते ब्रवीमीहेमे वीरा बहवो भवन्तु ||21||

(12,2।22अ) इमे जीवा वि मृतैर् आववृत्रन्न् अभूद् भद्रा देवहुतिर् नो अद्य|
(12,2।22च्) प्राञ्चो अगाम नृतये हसाय सुवीरासो विदथम् आ वदेम ||22||

(12,2।23अ) इमं जीवेभ्यः परिधिं दधामि मैषां नु गाद् अपरो अर्थम् एतम्|
(12,2।23च्) शतं जीवन्तः शरदः पुरूचीस् तिरो मृत्युं दधताम् पर्वतेन ||23||

(12,2।24अ) आ रोहतायुर् जरसं वृणाना अनुपूर्वं यतमाना यति स्थ|
(12,2।24च्) तान् वस् त्वष्टा सुजनिमा सजोषाः सर्वम् आयुर् नयतु जीवनाय ||24||

(12,2।25अ) यथाहान्य् अनुपूर्वं भवन्ति यथ र्तव ऋतुभिर् यन्ति साकम्|
(12,2।25च्) यथा न पूर्वम् अपरो जहात्य् एवा धातर् आयूंषि कल्पयैषाम् ||25||

(12,2।26अ) अश्मन्वती रीयते सं रभध्वं वीरयध्वं प्र तरता सखायः|
(12,2।26च्) अत्रा जहीत ये असन् दुरेवा अनमीवान् उत् तरेमाभि वाजान् ||26||

(12,2।27अ) उत् तिष्ठता प्र तरता सखायो ‘श्मन्वती नदी स्यन्दत इयम्|
(12,2।27च्) अत्रा जहीत ये असन्न् अशिवाः शिवान्त् स्योनान् उत् तरेमाभि वाजान् ||27||

(12,2।28अ) वैश्वदेवीं वर्चसा आ रभध्वं शुद्धा भवन्तः शुचयः पावकाः|
(12,2।28च्) अतिक्रामन्तो दुरिता पदानि शतं हिमाः सर्ववीरा मदेम ||28||

(12,2।29अ) उदीचीनैः पथिभिर् वायुमद्भिर् अतिक्रामन्तो ‘वरान् परेभिः|
(12,2।29च्) त्रिः सप्त कृत्व ऋषयः परेता मृत्युं प्रत्य् अउहन् पदयोपनेन ||29||

(12,2।30अ) मृत्योः पदं योपयन्त एत द्राघीय आयुः प्रतरं दधानाः|
(12,2।30च्) आसीना मृत्युं नुदता सधस्थे ‘थ जीवासो विदथम् आ वदेम ||30|| {9}

(12,2।31अ) इमा नारीर् अविधवाः सुपत्नीर् आञ्जनेन सर्पिषा सं स्पृशन्ताम्|
(12,2।31च्) अनश्रवो अनमीवाः सुरत्ना आ रोहन्तु जनयो योनिम् अग्रे ||31||

(12,2।32अ) व्याकरोमि हविषाहम् एतौ तौ ब्रह्मणा व्य् अहं कल्पयामि|
(12,2।32च्) स्वधां पितृभ्यो अजरां कृणोमि दीर्घेणायुषा सम् इमान्त् सृजामि ||32||

(12,2।33अ) यो नो अग्निः पितरो हृत्स्व् अन्तर् आविवेशामृतो मर्त्येषु|
(12,2।33च्) मय्य् अहं तं परि गृह्णामि देवं मा सो अस्मान् द्विक्षत मा वयं तम् ||33||

(12,2।34अ) अपावृत्य गार्हपत्यात् क्रव्यादा प्रेत दक्षिणा|
(12,2।34च्) प्रियं पितृभ्य आत्मने ब्रह्मभ्यः कृणुता प्रियम् ||34||

(12,2।35अ) द्विभागधनम् आदाय प्र क्षिणात्य् अवर्त्या|
(12,2।35च्) अग्निः पुत्रस्य ज्येष्ठस्य यः क्रव्याद् अनिराहितः ||35||

(12,2।36अ) यत् कृषते यद् वनुते यच् च वस्नेन विन्दते|
(12,2।36च्) सर्वं मर्त्यस्य तन् नास्ति क्रव्याच् चेद् अनिराहितः ||36||

(12,2।37अ) अयज्ञियो हतवर्चा भवति नैनेन हविर् अत्तवे|
(12,2।37च्) छिनत्ति कृष्या गोर् धनाद् यं क्रव्याद् अनुवर्तते ||37||

(12,2।38अ) मुहुर् गृध्यैः प्र वदत्य् आर्तिम् मर्त्यो नीत्य|
(12,2।38च्) क्रव्याद् यान् अग्निर् अन्तिकाद् अनुविद्वान् वितावति ||38||

(12,2।39अ) ग्राह्या गृहाः सं सृज्यन्ते स्त्रिया यन् म्रियते पतिः|
(12,2।39च्) ब्रह्मैव विद्वान् एष्यो यः क्रव्यादं निरादधत् ||39||

(12,2।40अ) यद् रिप्रं शमलं चकृम यच् च दुष्कृतम्|
(12,2।40च्) आपो मा तस्माच् छुम्भन्त्व् अग्नेः संकसुकाच् च यत् ||40|| {10}

(12,2।41अ) ता अधराद् उदीचीर् आववृत्रन् प्रजानैतीः पथिभिर् देवयानैः|
(12,2।41च्) पर्वतस्य वृषभस्याधि पृष्ठे नवाश् चरन्ति सरितः पुराणीः ||41||

(12,2।42अ) अग्ने अक्रव्यान् निः क्रव्यादं नुदा देवयजनं वह ||42||

(12,2।43अ) इमं क्रव्याद् आ विवेशायं क्रव्यादम् अन्व् अगात्|
(12,2।43च्) व्याघ्रौ कृत्वा नानानं तं हरामि शिवापरम् ||43||

(12,2।44अ) अन्तर्धिर् देवानां परिधिर् मनुष्याणाम् अग्निर् गार्हपत्य उभयान् अन्तरा श्रितः ||44||

(12,2।45अ) जीवानाम् आयुः प्र तिर त्वम् अग्ने पितॄणां लोकम् अपि गछन्तु ये मृताः|
(12,2।45च्) सुगार्हपत्यो वितपन्न् अरातिम् उषामुषां श्रेयसीं धेह्य् अस्मै ||45||

(12,2।46अ) सर्वान् अग्ने सहमानः सपत्नान् अइषाम् ऊर्जं रयिम् अस्मासु धेहि ||46||

(12,2।47अ) इमम् इन्द्रं वह्निं पप्रिम् अन्वारभध्वं स वो निर् वक्षद् दुरिताद् अवद्यात्|
(12,2।47च्) तेनाप हत शरुम् आपतन्तं तेन रुद्रस्य परि पातास्ताम् ||47||

(12,2।48अ) अनढ्वाहं प्लवम् अन्वारभध्वं स वो निर् वक्षद् दुरिताद् अवद्यात्|
(12,2।48च्) आ रोहत सवितुर् नावम् एतां षढ्भिर् उर्वीभिर् अमतिं तरेम ||48||

(12,2।49अ) अहोरात्रे अन्व् एषि बिभ्रत् क्षेम्यस् तिष्ठन् प्रतरणः सुवीरः|
(12,2।49च्) अनातुरान्त् सुमनसस् तल्प बिभ्रज् ज्योग् एव नः पुरुषगन्धिर् एधि ||49||

(12,2।50अ) ते देवेभ्य आ वृश्चन्ते पापं जीवन्ति सर्वदा|
(12,2।50च्) क्रव्याद् यान् अग्निर् अन्तिकाद् अश्व इवानुवपते नढम् ||50|| {11}

(12,2।51अ) ये ‘श्रद्धा धनकाम्या क्रव्यादा समासते|
(12,2।51च्) ते वा अन्येषां कुम्भीं पर्यादधति सर्वदा ||51||

(12,2।52अ) प्रेव पिपतिषति मनसा मुहुर् आ वर्तते पुनः|
(12,2।52च्) क्रव्याद् यान् अग्निर् अन्तिकाद् अनुविद्वान् वितावति ||52||

(12,2।53अ) अविः कृष्णा भागधेयं पशूनां सीसं क्रव्याद् अपि चन्द्रं त आहुः|
(12,2।53च्) माषाः पिष्टा भागधेयं ते हव्यम् अरण्यान्या गह्वरं सचस्व ||53||

(12,2।54अ) इषीकां जरतीम् इष्ट्वा तिल्पिञ्जं दण्ढनं नढम्|
(12,2।54च्) तम् इन्द्र इध्मम् कृत्वा यमस्याग्निं निरादधौ ||54||

(12,2।55अ) प्रत्यञ्चम् अर्कं प्रत्यर्पयित्वा प्रविद्वान् पन्थां वि ह्य् आविवेश|
(12,2।55च्) परामीषाम् असून् दिदेश दीर्घेणायुषा सम् इमान्त् सृजामि ||55|| {12}

(12,3।1अ) पुमान् पुंसो ‘धि तिष्ठ चर्मेहि तत्र ह्वयस्व यतमा प्रिया ते|
(12,3।1च्) यावन्ताव् अग्रे प्रथमं समेयथुस् तद् वां वयो यमराज्ये समानम् ||1||

(12,3।2अ) तावद् वां चक्षुस् तति वीर्याणि तावत् तेजस् ततिधा वाजिनानि|
(12,3।2च्) अग्निः शरीरं सचते यदैधो ‘धा पक्वान् मिथुना सं भवाथः ||2||

(12,3।3अ) सम् अस्मिंल् लोके सम् उ देवयाने सं स्मा समेतं यमराज्येषु|
(12,3।3च्) पूतौ पवित्रैर् उप तद् ध्वयेथां यद्यद् रेतो अधि वां संबभूव ||3||

(12,3।4अ) आपस् पुत्रासो अभि सं विशध्वम् इमं जीवं जीवधन्याः समेत्य|
(12,3।4च्) तासां भजध्वम् अमृतं यम् आहुर् ओदनं पचति वां जनित्री ||4||

(12,3।5अ) यं वां पिता पचति यं च माता रिप्रान् निर्मुक्त्यै शमलाच् च वाचः|
(12,3।5च्) स ओदनः शतधारः स्वर्ग उभे व्य् आप नभसी महित्वा ||5||

(12,3।6अ) उभे नभसी उभयांश् च लोकान् ये यज्वनाम् अभिजिताः स्वर्गाः|
(12,3।6च्) तेषां ज्योतिष्मान् मधुमान् यो अग्रे तस्मिन् पुत्रैर् जरसि सं श्रयेथाम् ||6||

(12,3।7अ) प्राचींप्राचीं प्रदिशम् आ रभेथाम् एतं लोकं श्रद्दधानाः सचन्ते|
(12,3।7च्) यद् वां पक्वं परिविष्टम् अग्नौ तस्य गुप्तये दंपती सं श्रयेथाम् ||7||

(12,3।8अ) दक्षिणां दिशम् अभि नक्षमाणौ पर्यावर्तेथाम् अभि पात्रम् एतत्|
(12,3।8च्) तस्मिन् वां यमः पितृभिः संविदानः पक्वाय शर्म बहुलं नि यछात् ||8||

(12,3।9अ) प्रतीची दिशाम् इयम् इद् वरं यस्यां सोमो अधिपा मृढिता च|
(12,3।9च्) तस्यां श्रयेथां सुकृतः सचेथाम् अधा पक्वान् मिथुना सं भवाथः ||9||

(12,3।10अ) उत्तरं राष्ट्रं प्रजयोत्तरावद् दिशाम् उदीची कृणवन् नो अग्रम्|
(12,3।10च्) पाङ्क्तं छन्दः पुरुषो बभूव विश्वैर् विश्वाङ्गैः सह सं भवेम ||10|| {13}

(12,3।11अ) ध्रुवेयं विराण् नमो अस्त्व् अस्यै शिवा पुत्रेभ्य उत मह्यम् अस्तु|
(12,3।11च्) सा नो देव्य् अदिते विश्ववार इर्य इव गोपा अभि रक्ष पक्वम् ||11||

(12,3।12अ) पितेव पुत्रान् अभि सं स्वजस्व नः शिवा नो वाता इह वान्तु भूमौ|
(12,3।12च्) यम् ओदनं पचतो देवते इह तं नस् तप उत सत्यं च वेत्तु ||12||

(12,3।13अ) यद्यद् कृष्णः शकुन एह गत्वा त्सरन् विषक्तं बिल आससाद|
(12,3।13च्) यद् वा दास्य् आर्द्रहस्ता समङ्क्त उलूखलं मुसलं शुम्भतापः ||13||

(12,3।14अ) अयं ग्रावा पृथुबुध्नो वयोधाः पूतः पवित्रैर् अप हन्तु रक्षः|
(12,3।14च्) आ रोह चर्म महि शर्म यछ मा दंपती पौत्रम् अघं नि गाताम् ||14||

(12,3।15अ) वनस्पतिः सह देवैर् न आगन् रक्षः पिशाचां अपबाधमानः|
(12,3।15च्) स उच् छ्रयातै प्र वदाति वाचं तेन लोकां अभि सर्वान् जयेम ||15||

(12,3।16अ) सप्त मेधान् पशवः पर्य् अगृह्णन् य एषां ज्योतिष्मां उत यश् चकर्श|
(12,3।16च्) त्रयस्त्रिंशद् देवतास् तान्त् सचन्ते स नः स्वर्गम् अभि नेष लोकम् ||16||

(12,3।17अ) स्वर्गं लोकम् अभि नो नयासि सं जायया सह पुत्रैः स्याम|
(12,3।17च्) गृह्णामि हस्तम् अनु मैत्व् अत्र मा नस् तारीन् निरृतिर् मो अरातिः ||17||

(12,3।18अ) ग्राहिं पाप्मानम् अति तां अयाम तमो व्य् अस्य प्र वदासि वल्गु|
(12,3।18च्) वानस्पत्य उद्यतो मा जिहिंसीर् मा तण्ढुलं वि शरीर् देवयन्तम् ||18||

(12,3।19अ) विश्वव्यचा घृतपृष्ठो भविष्यन्त् सयोनिर् लोकम् उप याह्य् एतम्|
(12,3।19च्) वर्षवृद्धम् उप यछ शूर्पं तुषं पलावान् अप तद् विनक्तु ||19||

(12,3।20अ) त्रयो लोकाः संमिता ब्राह्मणेन द्यौर् एवासौ पृथिव्य् अन्तरिक्षम्|
(12,3।20च्) अंशून् गृभीत्वान्वारभेथाम् आ प्यायन्तां पुनर् आ यन्तु शूर्पम् ||20|| {14}

(12,3।21अ) पृथग् रूपाणि बहुधा पशूनाम् एकरूपो भवसि सं समृद्ध्या|
(12,3।21च्) एतां त्वचं लोहिनीं तां नुदस्व ग्रावा शुम्भाति मलग इव वस्त्रा ||21||

(12,3।22अ) पृथिवीं त्वा पृथिव्याम् आ वेशयामि तनूः समानी विकृता त एषा|
(12,3।22च्) यद्यद् द्युत्तं लिखितम् अर्पणेन तेन मा सुस्रोर् ब्रह्मणापि तद् वपामि ||22||

(12,3।23अ) जनित्रीव प्रति हर्यासि सूनुं सं त्वा दधामि पृथिवीं पृथिव्या|
(12,3।23च्) उखा कुम्भी वेद्यां मा व्यथिष्ठा यज्ञायुधैर् आज्येनातिषक्ता ||23||

(12,3।24अ) अग्निः पचन् रक्षतु त्वा पुरस्ताद् इन्द्रो रक्षतु दक्षिणतो मरुत्वान्|
(12,3।24च्) वरुणस् त्वा दृंहाद् धरुणे प्रतीच्या उत्तरात् त्वा सोमः सं ददातै ||24||

(12,3।25अ) पूताः पवित्रैः पवन्ते अभ्राद् दिवं च यन्ति पृथिवीं च लोकान्|
(12,3।25च्) ता जीवला जीवधन्याः प्रतिष्ठाः पात्र आसिक्ताः पर्य् अग्निर् इन्धाम् ||25||

(12,3।26अ) आ यन्ति दिवः पृथिवीं सचन्ते भूम्याः सचन्ते अध्य् अन्तरिक्षम्|
(12,3।26च्) शुद्धाः सतीस् ता उ शुम्भन्त एव ता नः स्वर्गम् अभि लोकं नयन्तु ||26||

(12,3।27अ) उतेव प्रभ्वीर् उत संमितास उत शुक्राः शुचयश् चामृतासः|
(12,3।27च्) ता ओदनं दंपतिभ्यां प्रशिष्टा आपः शिक्षन्तीः पचता सुनाथाः ||27||

(12,3।28अ) संख्याता स्तोकाः पृथिवीं सचन्ते प्राणापानैः संमिता ओषधीभिः|
(12,3।28च्) असंख्याता ओप्यमानाः सुवर्णाः सर्वं व्यापुः शुचयः शुचित्वम् ||28||

(12,3।29अ) उद् योधन्त्य् अभि वल्गन्ति तप्ताः फेनम् अस्यन्ति बहुलांश् च बिन्दून्|
(12,3।29च्) योषेव दृष्ट्वा पतिम् ऋत्वियायैतैस् तण्ढुलैर् भवता सम् आपः ||29||

(12,3।30अ) उत् थापय सीदतो बुध्न एनान् अद्भिर् आत्मानम् अभि सं स्पृशन्ताम्|
(12,3।30च्) अमासि पात्रैर् उदकं यद् एतन् मितास् तण्ढुलाः प्रदिशो यदीमाः ||30|| {15}

(12,3।31अ) प्र यछ पर्शुं त्वरया हरौसम् अहिंसन्त ओषधीर् दान्तु पर्वन्|
(12,3।31च्) वासां सोमः परि राज्यं बभूवामन्युता नो वीरुधो भवन्तु ||31||

(12,3।32अ) नवं बर्हिर् ओदनाय स्तृणीत प्रियं हृदश् चक्षुषो वल्ग्व् अस्तु|
(12,3।32च्) तस्मिन् देवाः सह दैवीर् विशन्त्व् इमं प्राश्नन्त्व् ऋतुभिर् निषद्य ||32||

(12,3।33अ) वनस्पते स्तीर्णम् आ सीद बर्हिर् अग्निष्टोभैः संमितो देवताभिः|
(12,3।33च्) त्वष्ट्रेव रूपं सुकृतं स्वधित्यैना एहाः परि पात्रे ददृश्राम् ||33||

(12,3।34अ) षष्ट्यां शरत्सु निधिपा अभीछात् स्वः पक्वेनाभ्य् अश्नवातै|
(12,3।34च्) उपैनं जीवान् पितरश् च पुत्रा एतं स्वर्गं गमयान्तम् अग्नेः ||34||

(12,3।35अ) धर्ता ध्रियस्व धरुणे पृथिव्या अच्युतं त्वा देवताश् च्यावयन्तु|
(12,3।35च्) तं त्वा दंपती जीवन्तौ जीवपुत्राव् उद् वासयातः पर्य् अग्निधानात् ||35||

(12,3।36अ) सर्वान्त् समागा अभिजित्य लोकान् यावन्तः कामाः सम् अतीतृपस् तान्|
(12,3।36च्) वि गाहेथाम् आयवनं च दर्विर् एकस्मिन् पात्रे अध्य् उद् धरैनम् ||36||

(12,3।37अ) उप स्तृणीहि प्रथय पुरस्ताद् घृतेन पात्रम् अभि घारयैतत्|
(12,3।37च्) वाश्रेवोस्रा तरुणं स्तनस्युम् इमं देवासो अभिहिङ्कृणोत ||37||

(12,3।38अ) उपास्तरीर् अकरो लोकम् एतम् उरुः प्रथताम् असमः स्वर्गः|
(12,3।38च्) तस्मिं छ्रयातै महिषः सुपर्णो देवा एनं देवताभ्यः प्र यछान् ||38||

(12,3।39अ) यद्यज् जाया पचति त्वत् परःपरः पतिर् वा जाये त्वत् तिरः|
(12,3।39च्) सं तत् सृजेथां सह वां तद् अस्तु संपादयन्तौ सह लोकम् एकम् ||39||

(12,3।40अ) यावन्तो अस्याः पृथिवीं सचन्ते अस्मत् पुत्राः परि ये संबभूवुः|
(12,3।40च्) सर्वांस् तां उप पात्रे ह्वयेथां नाभिं जानानाः शिशवः समायान् ||40|| {16}

(12,3।41अ) वसोर् या धारा मधुना प्रपीना घृतेन मिश्रा अमृतस्य नाभयः|
(12,3।41च्) सर्वास् ता अव रुन्धे स्वर्गः षष्ट्यां शरत्सु निधिपा अभीछात् ||41||

(12,3।42अ) निधिं निधिपा अभ्य् एनम् इछाद् अनीश्वरा अभितः सन्तु ये ‘न्ये|
(12,3।42च्) अस्माभिर् दत्तो निहितः स्वर्गस् त्रिभिः काण्ढैस् त्रीन्त् स्वर्गान् अरुक्षत् ||42||

(12,3।43अ) अग्नी रक्षस् तपतु यद् विदेवं क्रव्याद् पिशाच इह मा प्र पास्त|
(12,3।43च्) नुदाम एनम् अप रुध्मो अस्मद् आदित्या एनम् अङ्गिरसः सचन्ताम् ||43||

(12,3।44अ) आदित्येभ्यो अङ्गिरोभ्यो मध्व् इदं घृतेन मिश्रं प्रति वेदयामि|
(12,3।44च्) शुद्धहस्तौ ब्राह्मणस्यानिहत्यैतं स्वर्गं सुकृताव् अपीतम् ||44||

(12,3।45अ) इदं प्रापम् उत्तमं काण्ढम् अस्य यस्माल् लोकात् परमेष्ठी समाप|
(12,3।45च्) आ सिञ्च सर्पिर् घृतवत् सम् अङ्ग्ध्य् एष भागो अङ्गिरसो नो अत्र ||45||

(12,3।46अ) सत्याय च तपसे देवताभ्यो निधिं शेवधिं परि दद्म एतम्|
(12,3।46च्) मा नो द्यूते ‘व गान् मा समित्यां मा स्मान्यस्मा उत् सृजता पुरा मत् ||46||

(12,3।47अ) अहं पचाम्य् अहं ददामि ममेद् उ कर्मन् करुणे ‘धि जाया|
(12,3।47च्) कौमारो लोको अजनिष्ट पुत्रो ‘न्वारभेथां वय उत्तरावत् ||47||

(12,3।48अ) न किल्बिषम् अत्र नाधारो अस्ति न यन् मित्रैः समममान एति|
(12,3।48च्) अनूनं पात्रं निहितं न एतत् पक्तारं पक्वः पुनर् आ विशाति ||48||

(12,3।49अ) प्रियं प्रियाणां कृणवाम तमस् ते यन्तु यतमे द्विषन्ति|
(12,3।49च्) धेनुर् अनढ्वान् वयोवय आयद् एव पौरुषेयम् अप मृत्युं नुदन्तु ||49||

(12,3।50अ) सम् अग्नयः विदुर् अन्यो अन्यं य ओषधीः सचते यश् च सिन्धून्|
(12,3।50च्) यावन्तो देवा दिव्य् आतपन्ति हिरण्यं ज्योतिः पचतो बभूव ||50|| {17}

(12,3।51अ) एषा त्वचां पुरुषे सं बभूवानग्नाः सर्वे पशवो ये अन्ये|
(12,3।51च्) क्षत्रेणात्मानं परि धापयाथो ‘मोतं वासो मुखम् ओदनस्य ||51||

(12,3।52अ) यद् अक्षेषु वदा यत् समित्यां यद् वा वदा अनृतं वित्तकाम्या|
(12,3।52च्) समानं तन्तुम् अभि सम्वसानौ तस्मिन्त् सर्वं शमलं सादयाथः ||52||

(12,3।53अ) वर्षं वनुष्वापि गछ देवांस् त्वचो धूमं पर्य् उत् पातयासि|
(12,3।53च्) विश्वव्यचा घृतपृष्ठो भविष्यन्त् सयोनिर् लोकम् उप याह्य् एतम् ||53||

(12,3।54अ) तन्वं स्वर्गो बहुधा वि चक्रे यथा विद आत्मन्न् अन्यवर्णाम्|
(12,3।54च्) अपाजैत् कृष्णां रुशतीं पुनानो या लोहिनी तां ते अग्नौ जुहोमि ||54||

(12,3।55अ) प्राच्यै त्वा दिशे ‘ग्नये ‘धिपतये ‘सिताय रक्षित्र आदित्यायेषुमते|
(12,3।55च्) एतं परि दद्मस् तं नो गोपायतास्माकम् अइतोः|
(12,3।55ए) दिष्टं नो अत्र जरसे नि नेषज् जरा मृत्यवे परि णो ददात्व् अथ पक्वेन सह सं भवेम ||55||

(12,3।56अ) दक्षिणायै त्वा दिश इन्द्रायाधिपतये तिरश्चिराजये रक्षित्रे यमायेषुमते|
(12,3।56च्) एतं परि दद्मस् तं नो गोपायतास्माकम् अइतोः|
(12,3।56ए) दिष्टं नो अत्र जरसे नि नेषज् जरा मृत्यवे परि णो ददात्व् अथ पक्वेन सह सं भवेम ||56||

(12,3।57अ) प्रतीच्यै त्वा दिशे वरुणायाधिपतये पृदाकवे रक्षित्रे ‘न्नायेषुमते|
(12,3।57च्) एतं परि दद्मस् तं नो गोपायतास्माकम् अइतोः|
(12,3।57ए) दिष्टं नो अत्र जरसे नि नेषज् जरा मृत्यवे परि णो ददात्व् अथ पक्वेन सह सं भवेम ||57||

(12,3।58अ) उदीच्यै त्वा दिशे सोमायाधिपतये स्वजाय रक्षित्रे ‘शन्या इषुमत्यै|
(12,3।58च्) एतं परि दद्मस् तं नो गोपायतास्माकम् अइतोः|
(12,3।58ए) दिष्टं नो अत्र जरसे नि नेषज् जरा मृत्यवे परि णो ददात्व् अथ पक्वेन सह सं भवेम ||58||

(12,3।59अ) ध्रुवायै त्वा दिशे विष्णवे ‘धिपतये कल्माषग्रीवाय रक्षित्र ओषधीभ्य इषुमतीभ्यः|
(12,3।59च्) एतं परि दद्मस् तं नो गोपायतास्माकम् अइतोः|
(12,3।59ए) दिष्टं नो अत्र जरसे नि नेषज् जरा मृत्यवे परि णो ददात्व् अथ पक्वेन सह सं भवेम ||59||

(12,3।60अ) ऊर्ध्वायै त्वा दिशे बृहस्पतये ‘धिपतये श्वित्राय रक्षित्रे वर्षायेषुमते|
(12,3।60च्) एतं परि दद्मस् तं नो गोपायतास्माकम् अइतोः|
(12,3।60ए) दिष्टं नो अत्र जरसे नि नेषज् जरा मृत्यवे परि णो ददात्व् अथ पक्वेन सह सं भवेम ||60|| {18}

(12,4।1अ) ददामीत्य् एव ब्रूयाद् अनु चैनाम् अभुत्सत|
(12,4।1च्) वशां ब्रह्मभ्यो याचद्भ्यस् तत् प्रजावद् अपत्यवत् ||1||

(12,4।2अ) प्रजया स वि क्रीणीते पशुभिश् चोप दस्यति|
(12,4।2च्) य आर्षेयेभ्यो याचद्भ्यो देवानां गां न दित्सति ||2||

(12,4।3अ) कूटयास्य सं शीर्यन्ते श्लोणया काटम् अर्दति|
(12,4।3च्) बण्ढया दह्यन्ते गृहाः काणया दीयते स्वम् ||3||

(12,4।4अ) विलोहितो अधिष्ठानाच् छक्नो विन्दति गोपतिम्|
(12,4।4च्) तथा वशायाः संविद्यं दुरदभ्ना ह्य् उच्यसे ||4||

(12,4।5अ) पदोर् अस्या अधिष्ठानाद् विक्लिन्दुर् नाम विन्दति|
(12,4।5च्) अनामनात् सं शीर्यन्ते या मुखेनोपजिघ्रति ||5||

(12,4।6अ) यो अस्याः कर्णाव् आस्कुनोत्य् आ स देवेषु वृश्चते|
(12,4।6च्) लक्ष्म कुर्व इति मन्यते कनीयः कृणुते स्वम् ||6||

(12,4।7अ) यद् अस्याः कस्मै चिद् भोगाय बालान् कश् चित् प्रकृन्तति|
(12,4।7च्) ततः किशोरा म्रियन्ते वत्सांश् च घातुको वृकः ||7||

(12,4।8अ) यद् अस्या गोपतौ सत्या लोम ध्वाङ्क्षो अजीहिढत्|
(12,4।8च्) ततः कुमारा म्रियन्ते यक्ष्मो विन्दत्य् अनामनात् ||8||

(12,4।9अ) यद् अस्याः पल्पूलनं शकृद् दासी समस्यति|
(12,4।9च्) ततो ‘परूपं जायते तस्माद् अव्येष्यद् एनसः ||9||

(12,4।10अ) जायमानाभि जायते देवान्त् सब्राह्मणान् वशा|
(12,4।10च्) तस्माद् ब्रह्मभ्यो देयैषा तद् आहुः स्वस्य गोपनम् ||10|| {19}

(12,4।11अ) य एनां वनिम् आयन्ति तेषां देवकृता वशा|
(12,4।11च्) ब्रह्मज्येयं तद् अब्रुवन् य एनां निप्रियायते ||11||

(12,4।12अ) य आर्षेयेभ्यो याचद्भ्यो देवानां गां न दित्सति|
(12,4।12च्) आ स देवेषु वृश्चते ब्राह्मणानां च मन्यवे ||12||

(12,4।13अ) यो अस्य स्याद् वशाभोगो अन्याम् इछेत तर्हि सः|
(12,4।13च्) हिंस्ते अदत्ता पुरुषं याचितां च न दित्सति ||13||

(12,4।14अ) यथा शेवधिर् निहितो ब्राह्मणानां तथा वशा|
(12,4।14च्) ताम् एतद् अछायन्ति यस्मिन् कस्मिंश् च जायते ||14||

(12,4।15अ) स्वम् एतद् अछायन्ति यद् वशां ब्राह्मणा अभि|
(12,4।15च्) यथैनान् अन्यस्मिन् जिनीयाद् एवास्या निरोधनम् ||15||

(12,4।16अ) चरेद् एवा त्रैहायणाद् अविज्ञातगदा सती|
(12,4।16च्) वशां च विद्यान् नारद ब्राह्मणास् तर्ह्य् एष्याः ||16||

(12,4।17अ) य एनाम् अवशाम् आह देवानां निहितं निधिम्|
(12,4।17च्) उभौ तस्मै भवाशर्वौ परिक्रम्येषुम् अस्यतः ||17||

(12,4।18अ) यो अस्या ऊधो न वेदाथो अस्या स्तनान् उत|
(12,4।18च्) उभयेनैवास्मै दुहे दातुं चेद् अशकद् वशाम् ||18||

(12,4।19अ) दुरदभ्नैनम् आ शये याचितां च न दित्सति|
(12,4।19च्) नास्मै कामाः सम् ऋध्यन्ते याम् अदत्त्वा चिकीर्षति ||19||

(12,4।20अ) देवा वशाम् अयाचन् मुखं कृत्वा ब्राह्मणम्|
(12,4।20च्) तेषां सर्वेषाम् अददद् धेढं न्य् एति मानुषः ||20|| {20}

(12,4।21अ) हेढं पशूनां न्य् एति ब्राह्मणेभ्यो ‘ददद् वशाम्|
(12,4।21च्) देवानां निहितं भागं मर्त्यश् चेन् निप्रियायते ||21||

(12,4।22अ) यद् अन्ये शतं याचेयुर् ब्राह्मणा गोपतिं वशाम्|
(12,4।22च्) अथैनां देवा अब्रुवन्न् एवं ह विदुषो वशा ||22||

(12,4।23अ) य एवं विदुषे ‘दत्त्वाथान्येभ्यो ददद् वशाम्|
(12,4।23च्) दुर्गा तस्मा अधिष्ठाने पृथिवी सहदेवता ||23||

(12,4।24अ) देवा वशाम् अयाचन् यस्मिन्न् अग्रे अजायत|
(12,4।24च्) ताम् एतां विद्यान् नारदः सह देवैर् उद् आजत ||24||

(12,4।25अ) अनपत्यम् अल्पपशुं वशा कृणोति पूरुषम्|
(12,4।25च्) ब्राह्मणैश् च याचिताम् अथैनां निप्रियायते ||25||

(12,4।26अ) अग्नीषोमाभ्यां कामाय मित्राय वरुणाय च|
(12,4।26च्) तेभ्यो याचन्ति ब्राह्मणास् तेष्व् आ वृश्चते ‘ददत् ||26||

(12,4।27अ) यावद् अस्या गोपतिर् नोपशृणुयाद् ऋचः स्वयम्|
(12,4।27च्) चरेद् अस्य तावद् गोषु नास्य श्रुत्वा गृहे वसेत् ||27||

(12,4।28अ) यो अस्या ऋच उपश्रुत्याथ गोष्व् अचीचरत्|
(12,4।28च्) आयुश् च तस्य भूतिं च देवा वृश्चन्ति हीढिताः ||28||

(12,4।29अ) वशा चरन्ती बहुधा देवानां निहितो निधिः|
(12,4।29च्) आविष् कृणुष्व रूपाणि यदा स्थाम जिघांसति ||29||

(12,4।30अ) आविर् आत्मानं कृणुते यदा स्थाम जिघांसति|
(12,4।30च्) अथो ह ब्रह्मभ्यो वशा याञ्च्याय कृणुते मनः ||30|| {21}

(12,4।31अ) मनसा सं कल्पयति तद् देवां अपि गछति|
(12,4।31च्) ततो ह ब्रह्माणो वशाम् उपप्रयन्ति याचितुम् ||31||

(12,4।32अ) स्वधाकारेण पितृभ्यो यज्ञेन देवताभ्यः|
(12,4।32च्) दानेन राजन्यो वशाया मातुर् हेढम् न गछति ||32||

(12,4।33अ) वशा माता राजन्यस्य तथा संभूतम् अग्रशः|
(12,4।33च्) तस्या आहुर् अनर्पणं यद् ब्रह्मभ्यः प्रदीयते ||33||

(12,4।34अ) यथाज्यं प्रगृहीतम् आलुम्पेत् स्रुचो अग्नये|
(12,4।34च्) एवा ह ब्रह्मभ्यो वशाम् अग्नय आ वृश्चते ‘ददत् ||34||

(12,4।35अ) पुरोढाशवत्सा सुदुघा लोके ‘स्मा उप तिष्ठति|
(12,4।35च्) सास्मै सर्वान् कामान् वशा प्रददुषे दुहे ||35||

(12,4।36अ) सर्वान् कामान् यमराज्ये वशा प्रददुषे दुहे|
(12,4।36च्) अथाहुर् नारकं लोकं निरुन्धानस्य याचिताम् ||36||

(12,4।37अ) प्रवीयमाना चरति क्रुद्धा गोपतये वशा|
(12,4।37च्) वेहतं मा मन्यमानो मृत्योः पाशेषु बध्यताम् ||37||

(12,4।38अ) यो वेहतं मन्यमानो ‘मा च पचते वशाम्|
(12,4।38च्) अप्य् अस्य पुत्रान् पौत्रांश् च याचयते बृहस्पतिः ||38||

(12,4।39अ) महद् एषाव तपति चरन्ती गोषु गौर् अपि|
(12,4।39च्) अथो ह गोपतये वशाददुषे विषं दुहे ||39||

(12,4।40अ) प्रियं पशूनां भवति यद् ब्रह्मभ्यः प्रदीयते|
(12,4।40च्) अथो वशायास् तत् प्रियं यद् देवत्रा हविः स्यात् ||40|| {22}

(12,4।41अ) या वशा उदकल्पयन् देवा यज्ञाद् उदेत्य|
(12,4।41च्) तासां विलिप्त्यं भीमाम् उदाकुरुत नारदः ||41||

(12,4।42अ) तां देवा अमीमांसन्त वशेया3म् अवशेति|
(12,4।42च्) ताम् अब्रवीन् नारद एषा वशानां वशतमेति ||42||

(12,4।43अ) कति नु वशा नारद यास् त्वं वेत्थ मनुष्यजाः|
(12,4।43च्) तास् त्वा पृछामि विद्वांसं कस्या नाश्नीयाद् अब्राह्मणः ||43||

(12,4।44अ) विलिप्त्या बृहस्पते या च सूतवशा वशा|
(12,4।44च्) तस्या नाश्नीयाद् अब्राह्मणो य आशंसेत भूत्याम् ||44||

(12,4।45अ) नमस् ते अस्तु नारदानुष्ठु विदुषे वशा|
(12,4।45च्) कतमासां भीमतमा याम् अदत्त्वा पराभवेत् ||45||

(12,4।46अ) विलिप्ती या बृहस्पते ‘थो सूतवशा वशा|
(12,4।46च्) तस्या नाश्नीयाद् अब्राह्मणो य आशंसेत भूत्याम् ||46||

(12,4।47अ) त्रीणि वै वशाजातानि विलिप्ती सूतवशा वशा|
(12,4।47च्) ताः प्र यछेद् ब्रह्मभ्यः सो ‘नाव्रस्कः प्रजापतौ ||47||

(12,4।48अ) एतद् वो ब्राह्मणा हविर् इति मन्वीत याचितः|
(12,4।48च्) वशां चेद् एनं याचेयुर् या भीमाददुषो गृहे ||48||

(12,4।49अ) देवा वशां पर्य् अवदन् न नो ‘दाद् इति हीढिताः|
(12,4।49च्) एताभिर् ऋग्भिर् भेदं तस्माद् वै स पराभवत् ||49||

(12,4।50अ) उतैनां भेदो नाददाद् वशाम् इन्द्रेण याचितः|
(12,4।50च्) तस्मात् तं देवा आगसो ‘वृश्चन्न् अहमुत्तरे ||50||

(12,4।51अ) ये वशाया अदानाय वदन्ति परिरापिणः|
(12,4।51च्) इन्द्रस्य मन्यवे जाल्मा आ वृश्चन्ते अचित्त्या ||51||

(12,4।52अ) ये गोपतिं पराणीयाथाहुर् मा ददा इति|
(12,4।52च्) रुद्रस्यास्तां ते हेतीं परि यन्त्य् अचित्त्या ||52||

(12,4।53अ) यदि हुतं यद्य् अहुताम् अमा च पचते वशाम्|
(12,4।53च्) देवान्त् सब्राह्मणान् ऋत्वा जिह्मो लोकान् निर् ऋछति ||53|| {23}

(12,5।53अ) श्रमेण तपसा सृष्टा ब्रह्मणा वित्ता र्ते श्रिता ||1||

(12,5।2अ) सत्येनावृता श्रिया प्रावृता यशसा परीवृता ||2||

(12,5।3अ) स्वधया परिहिता श्रद्धया पर्यूडा दीक्षया गुप्ता यज्ञे प्रतिष्ठिता लोको निधनम् ||3||

(12,5।4अ) ब्रह्म पदवायं ब्राह्मणो ‘धिपतिः ||4||

(12,5।5अ) ताम् आददानस्य ब्रह्मगवीं जिनतो ब्राह्मणं क्षत्रियस्य ||5||

(12,5।6अ) अप क्रामति सूनृता वीर्यं पुन्या लक्ष्मीः ||6|| {24}

(12,5।7अ) ओजश् च तेजश् च सहश् च बलं च वाक् चेन्द्रियं च श्रीश् च धर्मश् च ||7||

(12,5।8अ) ब्रह्म च क्षत्रं च राष्ट्रं च विशश् च त्विषिश् च यशश् च वर्चश् च द्रविणं च ||8||

(12,5।9अ) आयुश् च रूपं च नाम च कीर्तिश् च प्राणश् चापानश् च चक्षुश् च श्रोत्रं च ||9||

(12,5।10अ) पयश् च रसश् चान्नं चान्नाद्यं च र्तं च सत्यं चेष्टं च पूर्तं च प्रजा च पशवश् च ||10||

(12,5।11अ) तानि सर्वाण्य् अप क्रामन्ति ब्रह्मगवीम् आददानस्य जिनतो ब्राह्मणं क्षत्रियस्य ||11|| {25}

(12,5।12अ) सैषा भीमा ब्रह्मगव्य् अघविषा साक्षात् कृत्या कूल्बजम् आवृता ||12||

(12,5।13अ) सर्वाण्य् अस्यां घोराणि सर्वे च मृत्यवः ||13||

(12,5।14अ) सर्वाण्य् अस्यां क्रूराणि सर्वे पुरुषवधाः ||14||

(12,5।15अ) सा ब्रह्मज्यं देवपीयुं ब्रह्मगव्य् आदीयमाना मृत्योः पद्वीष आ द्यति ||15||

(12,5।16अ) मेनिः शतवधा हि सा ब्रह्मज्यस्य क्षितिर् हि सा ||16||

(12,5।17अ) तस्माद् वै ब्राह्मणानां गौर् दुराधर्षा विजानता ||17||

(12,5।18अ) वज्रो धावन्ती वैश्वानर उद्वीता ||18||

(12,5।19अ) हेतिः शफान् उत्खिदन्ती महादेवो ‘पेक्षमाणा ||19||

(12,5।20अ) क्षुरपविर् ईक्षमाणा वाश्यमानाभि स्फूर्जति ||20||

(12,5।21अ) मृत्युर् हिङ्कृण्वत्य् उग्रो देवः पुछं पर्यस्यन्ती ||21||

(12,5।22अ) सर्वज्यानिः कर्णौ वरीवर्जयन्ती राजयक्ष्मो मेहन्ती ||22||

(12,5।23अ) मेनिर् दुह्यमाना शीर्षक्तिर् दुग्धा ||23||

(12,5।24अ) सेदिर् उपतिष्ठन्ती मिथोयोधः परामृष्टा ||24||
(12,5।25अ) शरव्या मुखे ‘पिनह्यमान ऋतिर् हन्यमाना ||25||

(12,5।26अ) अघविषा निपतन्ती तमो निपतिता ||26||

(12,5।27अ) अनुगछन्ती प्राणान् उप दासयति ब्रह्मगवी ब्रह्मज्यस्य ||27|| {26}

(12,5।28अ) वैरं विकृत्यमाना पौत्राद्यं विभाज्यमाना ||28||

(12,5।29अ) देवहेतिर् ह्रियमाणा व्यृद्धिर् हृता ||29||

(12,5।30अ) पाप्माधिधीयमाना पारुष्यम् अवधीयमाना ||30||

(12,5।31अ) विषं प्रयस्यन्ती तक्मा प्रयस्ता ||31||

(12,5।32अ) अघं प्रच्यमाना दुष्वप्न्यं पक्वा ||32||

(12,5।33अ) मूलबर्हणी पर्याक्रियमाणा क्षितिः पर्याकृता ||33||

(12,5।34अ) असंज्ञा गन्धेन शुग् उद्ध्रियमाणाशीविष उद्धृता ||34||

(12,5।35अ) अभूतिर् उपह्रियमाणा पराभूतिर् उपहृता ||35||

(12,5।36अ) शर्वः क्रुद्धः पिश्यमाना शिमिदा पिशिता ||36||

(12,5।37अ) अवर्तिर् अश्यमाना निरृतिर् अशिता ||37||

(12,5।38अ) अशिता लोकाच् छिनत्ति ब्रह्मगवी ब्रह्मज्यम् अस्माच् चामुष्माच् च ||38|| {27}

(12,5।39अ) तस्या आहननं कृत्या मेनिर् आशसनं वलग ऊबध्यम् ||39||

(12,5।40अ) अस्वगता परिह्णुता ||40||

(12,5।41अ) अग्निः क्रव्याद् भूत्वा ब्रह्मगवी ब्रह्मज्यं प्रविश्यात्ति ||41||

(12,5।42अ) सर्वास्याङ्गा पर्वा मूलानि वृश्चति ||42||

(12,5।43अ) छिनत्त्य् अस्य पितृबन्धु परा भावयति मातृबन्धु ||43||

(12,5।44अ) विवाहां ज्ञातीन्त् सर्वान् अपि क्षापयति ब्रह्मगवी ब्रह्मज्यस्य क्षत्रियेणापुनर्दीयमाना ||44||

(12,5।45अ) अवास्तुम् एनम् अस्वगम् अप्रजसं करोत्य् अपरापरणो भवति क्षीयते ||45||

(12,5।46अ) य एवं विदुषो ब्राह्मणस्य क्षत्रियो गाम् आदत्ते ||46|| {28}

(12,5।47अ) क्षिप्रं वै तस्याहनने गृध्राः कुर्वत अइलबम् ||47||

(12,5।48अ) क्षिप्रं वै तस्यादहनं परि नृत्यन्ति केशिनीर् आघ्नानाः पाणिनोरसि कुर्वाणाः पापम् अइलबम् ||48||

(12,5।49अ) क्षिप्रं वै तस्य वास्तुषु वृकाः कुर्वत अइलबम् ||49||

(12,5।50अ) क्षिप्रं वै तस्य पृछन्ति यत् तद् आसी3द् इदं नु ता3द् इति ||50||

(12,5।51अ) छिन्ध्य् आ छिन्धि प्र छिन्ध्य् अपि क्षापय क्षापय ||51||

(12,5।52अ) आददानम् आङ्गिरसि ब्रह्मज्यम् उप दासय ||52||

(12,5।53अ) वैश्वदेवी ह्य् उच्यसे कृत्या कूल्बजम् आवृता ||53||

(12,5।54अ) ओषन्ती समोषन्ती ब्रह्मणो वज्रः ||54||

(12,5।55अ) क्षुरपविर् मृत्युर् भूत्वा वि धाव त्वम् ||55||

(12,5।56अ) आ दत्से जिनतां वर्च इष्टं पूर्तं चाशिषः ||56||

(12,5।57अ) आदाय जीतं जीताय लोके ‘मुष्मिन् प्र यछसि ||57||

(12,5।58अ) अघ्न्ये पदवीर् भव ब्राह्मणस्याभिशस्त्या ||58||

(12,5।59अ) मेनिः शरव्या भवाघाद् अघविषा भव ||59||

(12,5।60अ) अघ्न्ये प्र शिरो जहि ब्रह्मज्यस्य कृतागसो देवपीयोर् अराधसः ||60||

(12,5।61अ) त्वया प्रमूर्णं मृदितम् अग्निर् दहतु दुश्चितम् ||61|| {29}

(12,5।62अ) वृश्च प्र वृश्च सं वृश्च दह प्र दह सं दह ||62||

(12,5।63अ) ब्रह्मज्यं देव्य् अघ्न्य आ मूलाद् अनुसंदह ||63||

(12,5।64अ) यथायाद् यमसादनात् पापलोकान् परावतः ||64||

(12,5।65अ) एवा त्वं देव्य् अघ्न्ये ब्रह्मज्यस्य कृतागसो देवपीयोर् अराधसः ||65||

(12,5।66अ) वज्रेण शतपर्वणा तीक्ष्णेन क्षुरभृष्टिना ||66||

(12,5।67अ) प्र स्कन्धान् प्र शिरो जहि ||67||

(12,5।68अ) लोमान्य् अस्य सं छिन्धि त्वचम् अस्य वि वेष्टय ||68||

(12,5।69अ) मांसान्य् अस्य शातय स्नावान्य् अस्य सं वृह ||69||

(12,5।70अ) अस्थीन्य् अस्य पीढय मज्जानम् अस्य निर् जहि ||70||

(12,5।71अ) सर्वास्याङ्गा पर्वाणि वि श्रथय ||71||

(12,5।72अ) अग्निर् एनं क्रव्यात् पृथिव्या नुदताम् उद् ओषतु वायुर् अन्तरिक्षान् महतो वरिम्णः ||72||

(12,5।73अ) सूर्य एनं दिवः प्र णुदतां न्य् ओषतु ||73|| {30}

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>